Het internationaal situationisme, dat wel eens de laatste avant gardebeweging wordt genoemd, ontstond in 1957 uit een fusie tussen de ‘Beweging voor een Bauhaus van de Verbeelding’ (‘Mouvement pour un Bauhaus Imaginiste’) en de ‘internationale lettristen’. De voornaamste actievoerder van de ‘Beweging voor een Bauhaus van de Verbeelding’ was de Deense kunstenaar Asger Jorn. Deze verdedigde de experimentele aanpak van het oude Bauhaus tegenover Max Bill, die deze school nieuw leven wilde inblazen als een instituut voor industriële vormgeving. Het internationaal lettrisme vormde een groepering die zich afzette tegen de commercialisering van de kunst en die zich inspande om via collectieve acties creatieve situaties te genereren. Centrale figuren in deze groep waren de kunstenaar Isodore Isou en de theoreticus Guy Debord. Bij het samengaan van beide bewegingen werd als voornaamste programmapunt genoemd het streven naar 'stedebouw als eenheid'.
Het situationisme wilde de vrije tijd bevrijden en ontregeling als principe binnen brengen in de stad, de >homo ludens moest de homo faber vervangen, het surrealisme moest verwerkelijkt worden in een libidinale politiek. De beweging wilde de marxistische filosofie mobiliseren voor ludieke interventies. Centraal staan een aantal termen, zoals ‘geconstrueerde situatie’, ‘dérive’, ‘détournement’ en ‘psychogéographie’. Ze speelden al een rol in de internationale lettriste en haar tijdschrift Potlatch maar in het eerste nummer van de Internationale situationiste krijgen ze een heuse definitie (hier in het Engels voor de toegankelijkheid): “constructed situation: A moment of life, concretely and deliberately constructed by the collective organization of unitary environment and the free play of events.” Het idee was om de routines van het dagelijkse leven te onderbreken voor een bevrijdende libinale ontregeling. Het ging erom heterotopische momenten te creëren, wat later een Tijdelijke Autonome Zone werd genoemd, een >TAZ. Voorbeelden van situaties zijn het overnemen van radiostations en kranten, wilde stakingen, het binnendringen in conferenties en samenkomsten, en het deelnemen aan surrealistische of ‘pranksteristische’ (>prankster) publieke interventies. (zie: Knabb, K. (ed.) (1981) Situationist International Anthology. Bureau of Public Secrets, Berkeley CA.)

Een ander sleutelwoord is ‘dérive’: “An experimental mode of behavior linked to the conditions of urban society: a technique for hastily passing through varied environments. Also used, more particularly, to designate the duration of a prolonged exercise of such an experiment.” De dérive of de dwaaltocht was een van de methodes om als individu of groep de stad als ontregelend en inspirerend te ervaren. De dwaaltocht, of afleiding, ook drift, op drift zijn, zoals in het Engelse drifting, moet dan ook gereflecteerd worden in een soort van cartografie van het subjectieve, pychogeografie genoemd. Deze psychogeografie wordt als volgt gedefinieerd: “The study of the precise effects of geographical setting, consciously managed or not, acting directly on the mood and behaviour of the individual”. De dérive als grillige, rizomatische dwaaltocht doorheen de stad was duidelijk een afwijzing of zelfs een bezwering, misschien een subversie, van de rationalistische modernistische idée van de heldere, overzichtelijke stad, belichaamd in het raster. In die zin zou men kunnen zeggen dat in dit antirationalisme het situationisme via het surrealisme teruggaat naar de romantiek.
Een andere methode, die wellicht het meest vruchtbare en blijvende instrument van de situationisten en hun navolgers is gebleken, is de ‘détournement’, de omleiding, of beter nog, de ontvoering: “Used as an abbreviation for the formula: détournement of prefabricated aesthetic elements. The integration of past or present artistic production into a superior environmental construction. In this sense, there cannot be situationist painting, or music, but a situationist use of these media. In a more primitive sense, détournement from within old cultural spheres is a form of propaganda, which lays witness to the depletion and waning importance of these spheres.” Het gaat om een gebruik en misbruik van bestaande technieken, media en kanalen in een subversieve context die de bestaande hoge cultuur onderuit haalt en verbindt met het echte, ‘onmmiddellijke leven’. De afgescheiden sfeer van de cultuur moest in het leven worden gereïntergreerd, de vrijheid van en binnen de kunst in de maatschappij gerealiseerd. Dat is het avant-gardistische aan de situationisten.
Dit alles moest samen komen in het unitaire urbanisme, gedefinieerd als “the theory of the combined use of art and technology leading to the integrated construction of an environment dynamically linked to behavioural experiments.” Dat blijft allemaal heel vaag en bezwerend, maar het ging erom om ervaringen politiek te maken, in die zin kan men zeggen dat de radicale onmiddellijkheid van mei 68, met leuzen als ‘onder de straatstenen het strand’ (‘sous le pavé la plage’) geïnspireerd zijn door die geest van het situationisme, die net als de hele >freudo-marxistische traditie, geloofde dat een bevrijding van de maatschappij een libidinale bevrijding moest zijn. De mens moest bevrijd worden van de slavernij van de arbeid in een echte > vrije tijd als tijd van de vrijheid.
De definitie van cultuur geeft goed aan hoe de situationisten tegen cultuurproductie aankeken. “Culture: The reflection and prefiguration at any given historical moment, of the possible organization of daily life; the complex of mores, aesthetic, and feelings by which a collective reacts to a life which is objectively given to it by its economy. (We define this term only from the perspective of the creation of values, and not of their teaching.)” Uiteindelijk moest de bestaande orde omver geworpen worden vanuit de opheffing van de sferen. De definitie van ‘decomposition’ leest als een korte reflectie op de avant-gardes van de twintigste eeuw: “Decomposition: The process by which traditional cultural forms have destroyed themselves, under the effects of the appearance of superior means of dominating nature, permitting and requiring superior cultural constructions. We distinguish between an active phase of decomposition, effective demolition of older superstructures -- which ends around 1930 -- and a phase of repetition, which has dominated since then. The delay in passing from decomposition to new constructions is tied to the delay in the revolutionary liquidation of capitalism.” Deze liquidering van het kapitalisme is inderdaad ad calendas graecas en tot op heden uitgesteld.
In 1967 publiceert Debord zijn onvolprezen ‘Societé du Spectacle’, waarin hij stelt dat het leven wordt opgeslokt in het spektakel, het optimisme en het ludieke enthousiasme heeft plaatsgemaakt voor een diep pessimisme en in 1969 houdt het tijdschrift van de internationale situationiste op te verschijnen. De situationisten verzetten zich, ook al in de basisdefinities uit het eerste nummer, meteen tegen elke recuperatie; want de definitie van situationisme luidt: “A word totally devoid of meaning, improperly derived from the preceding term [situationist). There is no situationism, which would mean a theory of interpretation of existing facts. The notion of situationism was obviously conceived by anti-situationists”. De neosituationisten onder ons wezen gewaarschuwd. > TAZ, > vrije tijd, > heterotopie [LDC].