KLEIN WOORDENBOEK VAN DE GROTE WEIGERING



Een cartografie van het excentrieke?
Dit is geen politiek lexicon in de eigenlijke betekenis van het woord, het is geen lexicon over de geschiedenis van de revolutie, van de revolte en de revolutionaire bewegingen (hoewel die wel regelmatig in beeld zullen komen). Het gaat zelfs niet over de subversie - de omverwerping van een systeem - maar om ‘subversiviteit’: de ontwrichtende houding die via interventies allerhande openingen wil creëren (> subversiviteit). Radicale politiek heeft leerstellingen, subversiviteit ondergraaft ze. Is revolutie utopisch, dan is subversiviteit heterotopisch (> heterotopie). Subversiviteit is cultureel activisme eerder dan politieke praxis. Het is niet extreem maar excentriek, letterlijk ex-centrisch: het breekt met de centraliteit, met de canon, met de conventies en met het conformisme. Het doel van dit boek bestaat erin allerlei begrippen en stromingen in kaart te brengen van deze (heterotopische) subversiviteit. Natuurlijk zal deze focus ons er niet van weerhouden om voortdurend deze provisorische, precaire afbakening te overschrijden en in vraag te stellen.
Subversiviteit is een recent woord en een modern verschijnsel. In de tijd is het lexicon dan ook beperkt tot moderniteit in de ruime zin van het woord, in de betekenis van de discursieve formaties (of ‘bovenbouw’) van het kapitalisme, dat we met Braudel en Wallerstein ook ruim definiëren: van 1500 tot heden. Een andere inperking bestaat erin dat de nadruk ligt op begrippen, niet op personen. Die worden slechts vermeld binnen lemma’s over begrippen (om toch zoeken op personen toe te laten werd een namenindex toegevoegd). Dit is dus een begrippenlexicon. Het is wetenschappelijk, maar met mate. Het leek ons, gezien het onderwerp, een juiste keuze om eerder voor subjectiviteit dan voor objectiviteit te gaan (hoewel we uiteraard juistheid nastreven), voor kritiek eerder dan voor dogma, voor ironie eerder dan voor gewichtigheid. het boek is kortom eerder essayistisch dan academisch. De onvermijdelijke eigenzinnigheid van de stellingen en interpretaties van de auteurs zal, hopen we, in evenwicht worden gehouden door stellingen en interpretaties van andere auteurs. Op gezette tijden zullen auteurs elkaars lemma’s ondergraven. De dialectische synthese is voor de lezer. Een subversief woordenboek? Ook dat laten we aan de lezer/gebruiker van deze webstek.
Dit lexicon is ontstaan in het kader van het onderzoeksproject rond subversivitieit binnen de afdeling Dramatische Kunsten en IDeA, de onderzoekscel van de mediaschool Rits te Brussel. Maar het was van meet af aan de bedoeling dat kader open te breken. Niet alleen hebben we uitgebreid geciteerd uit allerlei auteurs, maar we hebben ook een heel netwerk van gastauteurs en medewerkers aangesproken. Alle auteurs worden met hun initialen na het lemma aangeduid. Niet ondertekende lemma’s moeten als collectief worden beschouwd. Belangrijk is dat het niet alleen gaat om theoretische productie, maar ook om artistieke productie, dat via deze website kan gepresenteerd worden in confrontatie met de trefwoorden.
De auteurs van dit project zijn het over één ding roerend eens: het gaat niet goed met de subversiviteit. Deze houding is niet meer sterk aanwezig of herkenbaar in onze wereld. De basishouding van deze tijd is er een van ‘affirmativiteit’: er willen bijhoren, zijn graantje willen meepikken, ja zeggen tegen de technologie, ja tegen de economie, ja tegen de loop der dingen en de wereld zoals hij is. Ook subculturen en jeugdsubculturen zijn er sinds punk niet echt meer geweest, ze zijn al gerecycleerd door de mode voor ze goed en wel vorm hebben gekregen. Iedereen is een bedrijfje op zich en ‘ image is everything’. Zoals de geest van het experiment is geabsorbeerd in de ‘nieuwe geest van het kapitalisme’, zo is ook het ‘culturele’, en zelfs de subcultuur - kapitalistisch geworden. ‘Tegencultuur’ klinkt prehistorisch. Misschien is subversiviteit uit de tijd, misschien is het een modern verschijnsel dat niet thuis hoort in deze postmoderniteit, dit posthistorische tijdgewricht dat zelfs geen naam vindt. Dus misschien geldt voor dit boek alweer dat wanneer iets pas après coup, post festem in begrippen en theorie wordt gevat, het als historisch fenomeen is uitgebloeid; naar Hegels dictum: “wanneer de filosofie haar grisailles schildert, is een gestalte van het leven oud geworden”.
Dit lexicon dreigt frivool te worden als het alleen een archeologie van de oude subversiviteit behelst. Subversiviteit (van de bohème tot het situationisme en zelfs cyberpunk) is vervangen door staatsterreur, poststataal ‘terrorisme’ en de oorlog tegen terreur (met zijn vele ondergrondse destabiliseringsoperaties). Als we dit terrein niet in ogenschouw nemen – wie durft – wordt dit lexicon een nostalgische oefening. Als we het wel in ogenschouw nemen, dreigt het hele lexicon van karakter te veranderen. Dit soort risico’s nemen we er graag bij. Dit lexicon wil uitdrukkelijk een ‘work in progress’ zijn, een proces, een evenement. Eventuele transformaties ‘en cour de route’ horen erbij.
We troosten ons met de gedachte dat het de moeite loont om tegen de furie van het verdwijnen een aantal eerder marginale begrippen, stromingen, figuren en configuraties, gebeurtenissen en evenementen van de vergetelheid te redden en een bepaald soort kritische reflectie over de eigen tijd te stimuleren. De geest van ‘68 is dezer dagen ten allen kante kop van jut, laat ons als unzeitgemäße Betrachtung een genealogie opstellen van die geest. Een pandemonium. Een cartografie van het excentrieke. Een klein monument voor ‘de grote weigering’. Niet als afsluiting maar als ontsluiting: traité de savoir faire à l’usage des jeunes générations (>situationisme), een kookboek voor een nieuwe generatie >deviationisten.

redactie: Lieven De Cauter [LDC], Pol Dehert [PD], Jan De Pauw [JDP] , Tim Martens [TM], Geert Opsomer [GO], Klaas Tindemans [KT], Karel Vanhaesebroeck [KV]. coördinatie: Ruben De Roo [RDR]

medewerkers: Eric Corijn, Paul De Vylder, Marc Holthof, Dieter Lesage, Arnoud van Adrichem, Michel van Nieuwstad, René Boomkens, René Gabriels, Ludo Abicht, Michiel Dehaene, Bart Haegens, Karel-Willem Delrue …/…




A
academie (>academische vrijheid)
academisch activisme
academische vrijheid
abject, het abjecte
abyssaal (>afgrondelijk)
academisering (>academie >canon)
actionisme (Wiener-)
actie (>potentialiteit)
activisme
Adam (en eva): (>paradijs)
affirmatief (>affirmativiteit)
affirmativiteit
afgrondelijk
aforisme
afzondering
afwijking
agit-prop
alteriteit: zie ook alchemie, alchemisten
alternatief
alternatieveling
Amadees
Amerikaanse revolutie
anabaptisme
anarchie
anarchisme
anarchist's cookbook
anarchitectuur
andersglobalisme, andersglobalisten
androgynie
antiglobalisten (>anderglobalisten)
antigonaal: (>nationaal, > oedipaal, creonaal, > parrhesia)
archeologie van het geweten
aristocratische secessie (>dandyisme)
arrière-garde
Art Brut
atopie
authenticiteit
autonomisten
avant-garde

B
Bacchae, Bacchanten, bacchanaal
ban
bande (la)
banneling (>bandiet, >banvloek)
bandiet, banditisme (>bende, >bendevorming, >la bande, >banditisme, >ban)
barok
Bauhaus van de verbeelding (>Cobra)
beatgeneration
beeldverbod (op de utopie) (>iconoclasme)
bende, bendevorming (>la bande, >banditisme, >ban, >gang)
betoging
bewaking (surveillantie)
b-film
biopolitiek
blokkeren (>sabotage, >obstructie, >Luddites)
bohème
bohémien
bohemianisme
bobo (bourgeos bohemian)
bodily fluids (>lichaamssappen, >lichamelijk, >grotesk, >‘zum kotzen’)
burn design (>design >format >Fuck Format >Vreugdevuur der ijdelheden >lifestylemagazines)
braaksel (>afkeer, >weigering van de ingewanden, >‘zum kotzen’)
breuk
bricoleur
burgerlijke ongehoorzaamheid
burgerlijkheid

C
cassettecultuur
camp (more notes on camp)
cartographie (van het excentrieke) (> excentriciteit, > het excentrieke)
charivari(>tumult, >carnaval)
carnaval
censuur
chimpansee
cinema invisible
Cobra (>spelen, >homo ludens)
conspirateur
contestant
contestatie
contesteren
commune (van Parijs en later)
complottheorie
cryptisch
counterculture
cyberactivisme (>hacktivisme)
cyberpunk
cyborg(manifesto)
cyberjihad


D
dada
dandy, dandyisme
demonstratie
denkbeeldige plaats(en)
dépenser
design
destabilisering
détournement
dérive
deviatie
deviant gedrag
deviationist
diabolisch (>duivel, >dictatuur)
dialectiek van de verlichting
dictatuur
dictatuur van de kijkcijfers
disciplinering
dissensus
‘dissent’ (dissentie)
dissidentie
DIY
doemdenken
dolen (>dérive)
duivel, duivels
duizend en één nacht
duizend bloemen (>neomaoisme)

E
ecocriticism
ecologie
ecoterrorisme
ecotoerisme
eendimensionele mens
ejaculatie (>lichaamssappen >erectie)
elitisme
emancipatie
emmeren (oorsprong van het werkwoord -)
engagement
‘épater le bourgeois’ (zie shockeren)
epicurisme
erectie
erotomanie (>nudisme)
eschatologie
ex-hibitie
excentriek, excentrisch
excentriekeling
excentriciteit
excess (>verkwisting)

F
factory
fantasme
feminisme
Franse Revolutie
filisterdom
format
free press
freudiaans
freudo-marxisme
frivoliteit
film noir
Fluxus
Fuck Format (<burn design)
‘Fuck the system’


G
geluk
geheim
geheugenverlies
gemeenschap, gemeenschappelijkheid
geweld: zinloos/zinvol
god
gothic
grap (>humor)
grondeloosheid
grote weigering
grotesk: >lichaam
grunge

H
hacktivism
hardcore (>pornografie)
happening
hegemonie
hekserij, heksen
heresie: zie ketterij
heterokliet
heterotopie,
heteropisme
hedonisme
hermafroditisme
Homo faber
homo ludens
Homo politicus (zie zoon politicus)
Homo sacer
hond
humor
humor in de kunst


I
IAPE! (Intellectuals Against Politics of Exclusion)
ideologie
idiotie (>onnozelheid)
illegaal
immidiatisme (>TAZ)
incivisme
installatie
intellectueel
interventie
inhibitie (>ontremming)
intoxicatie
inventaris van het ondergrondse
ivo
immidiatisme (>TAZ)

J
jammer
Jacobijnen
jeugdcultuur
Jihad on screens >jeugdcultuur
jouissance

K
[kamp]
kabbala (>messianisme)
kabouters
kafkaiaans (>Max Brothers/Milan Kundera)
kaloten
kapitaal, kapitalisme
ketterij
ketters
klooster
kloterij
komedie
kots (>braaksel)
kraakbeweging
kraken
kritiek
kritische theorie
kroningsrellen
kynisme (cfr. Sloterdijk)


L
lach, lachen
lelijke
lettrisme (Internationale Lettriste)
leucanthropie (weerwolverij)
libelist(en)
libertijn, libertijns, libertinisme
lichaamssappen
lichaamsmodficatie
liefde
lifestylemagazines (>vreugdevuur der ijdelheden, >Burn Design)
links (>rechts, >Franse revolutie)
‘livres philososphigue’ (>pornografie)
ludites (zie ook sabotage)
lofi

M
mail art
mania (van plato tot heden)
maniërisme
manifest
marge
marginaliteit
matriarchaat
melancholie
messianisme
midnight movie
militant
monster
mundus inversus
mystiek

N
naakt
naturisme (>nudisme, >natuurtoestand)
natuurtoestand
neo-avantgarde
neoconservatisme
neonatuur
neogeo (>postmodernisme)
neomaoisme
neonomadisme
neotantra-marxisme
nieuw
New Left
noise
nomade
nomadisme
nomadologie
nudisme

O
obsceniteit
obstructie
oedipaal
ondergronds
ondergrondse beweging
onderkruiper
onnozelheid (>idiotie)
ontregeling
ontregelingsstrategie
ontwrichting
ontremming
onzuiverheid
openingen (lichaamsopeningen)
open source
opera aperta
operaismo
oorlog: zie etymologisch woordenboek
oorlogsmachine (zie nomadologie)
orde van het vertoog (cfr. Foucault)
orgasme (de functie van het - zie freudo-marxisme/ (neo) tantra-marxisme)
orthodoxie
outsider, outsider art
overidentificatie
overgave

P
‘passage à l'acte’ (>fantasme)
patafysica
periferie
perversiteit
piraat, piraterij
piratenzenders
platje
plezier
plooi
political (in)correctness
prison art
proletariaat
proliferatie (>horror vacui)
polymanie
polymorfe
performance
perversiteit
pornografie
potentialiteit
potlatch
prothese
protocol
provo
pulsie
punk, punkrock
puritanisme


Q
quarantaine
quota (>dictatuur van de kijkcijfers)
queer

R
R.A.F.
radical enlightenment
radicaliteit
rebel
reclaim the streets
regressie
repressie
repressieve tolerantie
resistent, resistenitie (zie viraal verzet)
revisionisme (>geheugenverlies)
revolte
revolutie
(Amerikaanse revolutie)
rock'n'roll
ruimte espace lisse et espace strié)
roes

S
sabbatianisme
sabotage
saloperie
samenscholing
sater
satirisch
scatologie
scatologische humor
schandaal
schiften, geschift (de grote opsluiting, Foucault)
S.C.U.M.
second land
situatie
situationisme
Shamizat
Sheherazade (Sharazad)
‘shockeren’
shock therapie
shock art
simulacrum (?)
singulariteit: zie nomade
sit-in: zie stand-up
sluiting: insluiting, uitsluiting, ontsluiting (cfr. Foucault) (zie ook rits)
Spartacusbond
spektakelmaatschappij
spel
spelen
sperma
spreekrecht
stalking
stand-up: zie sit-in
Stockholm-syndroom
stop the city
storen, stoorzender, verstoren, gestoord
straight edge
straf (van lijststraffen tot straffe kost, zie hard core)
striptease
stront
subcultuur
subversie
subversief
subversieveling(en)
subversiviteit
subversie van de subversie

T
tantra-marxisme
TAZ (tijdelijke autonome zone)
technofobie
tegen (ergens tegen zijn, tegen zijn zonder meer, ik ben tegen) (cfr. Bartleby)
tegencultuur: Counter culture is een begrip van de jaren zestig, het woord werd gesmeed door de toen invloedrijke publicist x
tegendraadsheid
terreur
terrorisme
themapark
tjeef
toekomst: “Die Zukunft war früher auch besser” (Karl Valentin)
traktaat: (>manifest)
tranen (in reality tv en elders)
transgressie
trash
'trickster'


U

uitzondering
uitzonderingstoestand
utopie (ook als klooster)
utopisme
underground (ook velvet, alle kleuren van de regenboog)

V
vagebond
ventielzeden
verlangen
verlangen en revolutie: désirévolution van Lyotard
verzet (>betoog, >vertoog, >verzet)
viraal
visionair
vervreemding
verzet
vrije meningsuiting
vrije tijd
vreugdevuur der ijdelheden
vrolijkheid

W
waanzin (zin van de waan en waan van de zinnen)
weerwolf
weerstand (vs verzet)
wet

X
generation X
xenofobie
xenofilie


Y
¡Ya basta!

Z
zedenprocessen
zendeling
zweet (bloed, zweet en tranen)
Zoe, z and two naughts
zombie
zone
zonard
zwarte humor
zwijgverbod (zie ‘verspreking’ Standaard van 3 of 4 september ivm onkostenvergoeding Kim Gevaert)



[JDP]:Amerikaanse Revolutie, Puritanisme, Cyberpunk, Cyborg, Hacktivisme, Open Source, Bricoleur, Carnaval, DIY, (Duizend en één Nacht), (Film Noir), Grunge,TAZ,Luddieten,Nieuw, Neoconservatief, identitaire politiek

[TM]: ¡Ya basta!, S.C.U.M., masturbatie (onanism), nudisme, molotov cocktail, necrophilia, graffiti, eat the rich, voodoo, La Bande à Bonnot, baader mainhoff, riot, s&m, eroto comatose lucidity, chaos magic, satanisme, anarchist’s cookbook, uncanny, unheimlich, dada, russische roulette, lucifer

[PD]: maniërisme, grotesk, het groteske lichaam, noir, film noir, Binswanger

[KVH]: bobo, bricoleur, cassette culture, counterculture, free press, lofi, outsider, punk(rock), radical enlightenment, straight edge, subcultuur, militant theater

[LDC]: academisch activisme, affirmativiteit, bohème, freudo-marxisme, frivoliteit, heterotopie (heterotopisten), libellisten, libertinisme, liminale en liminoëde toestanden, potlatch, situationisme, subversie, subversiviteit, transgressie, trickster, ventielzeden, zone, zonard

[RDR]: avant-garde, biopolitiek, betoging, contestatie, demonstratie, dérive, disciplinering, happening, manifest, plooi, pornografie, potentialiteit, singulariteit, tegen